Wetenschap

Je lichaam wordt voorbereid op de bevalling
Tijdens de zwangerschap en de bevalling wordt het lichaam van een vrouw voorbereid
om de pijn tijdens de bevalling aan te kunnen. Het lichaam beschikt hiervoor over
een eigen pijnstillend systeem: het endogene opioïde analgetische systeem.

Benut je eigen pijnstillend systeem optimaal
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat vrouwen kunnen leren om dit pijnstillend systeem
zo optimaal mogelijk te benutten waardoor de pijn tijdens de bevalling afneemt.

Optimale pijnreductie door maximale ontspanning
Een van de meest krachtige technieken voor pijnreductie is ontspanning.
Echter, voor een goed pijnstillend effect is meer nodig dan een warm bad of rustige muziek.

Hoe voel je pijn?
Pijnsignalen worden, vanuit een locatie in het lichaam, verzonden via het centrale zenuwstelsel in het ruggemerg naar de hersenen. Pas als de signalen aankomen in de hersenen voel je daadwerkelijk pijn.

Pijn is modicifeerbaar
In 1965 ontwikkelden Ronald Melzack en zijn collega Patrick David Wall de “Gate Control Theory”
(de “Poort Theorie”), aan de McGill Universiteit van Montreal [Melzack and Wall, 1965].
Deze theorie beschrijft dat pijn modificeerbaar is, oftewel versterkt of verzwakt kan worden.

Modificatie van pijn is een actueel onderzoeksveld
Ondanks dat de theorie op het gebied van pijnmodificatie al in 1965 ontwikkeld is, is deze zeer actueel.
Het onderzoeksveld op het gebied van pijnmodificatie geniet de laatste jaren ruime aandacht in de neurowetenschappen.

Hoe kan pijn gemodificeerd worden?
Voordat pijnsignalen aankomen in de hersenen kunnen ze veranderd worden in de achterhoorn van het ruggemerg. Hier bevindt zich een “poort” die open of dicht gezet kan worden door factoren zoals emoties, stress, denkbeelden, aandacht, verwachtingen en andere prikkels.

Verandering van het pijnsysteem tijdens de zwangerschap
Het lichaam zorgt tijdens de zwangerschap zelf al voor een afzwakking van pijnsignalen (zwangerschap-geïnduceerde hypoalgesie). Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zwangeren een hogere pijndrempel hebben. Bij dezelfde pijnprikkel voelen zwangeren minder pijn dan vrouwen die niet zwanger zijn [Carvalho et al.].

Verandering van het pijnsysteem tijdens de bevalling
De pijn die een vrouw voelt tijdens de bevalling zorgt ervoor dat er pijnstillende stoffen (o.a. beta-endorfinen) gemaakt worden door het lichaam zelf. Het lichaam maakt deze stoffen pas als de pijn stress oplevert voor de barende vrouw [McLean et al., Fajardo et al.]. De hoeveelheid endorfinen stijgt continu tijdens de bevalling [Detrick et al.].

Het lichaam wordt voorbereid op de bevalling
Uit bovengenoemde onderzoeken kan geconcludeerd kan worden dat tijdens de zwangerschap en de bevalling het pijnsysteem zodanig verandert dat het lichaam voorbereid wordt om de pijn tijdens de bevalling aan te kunnen. Echter, je hebt zelf ook nog invloed op hoe je de pijn ervaart.

Hoe kun je zelf de pijn verlichten?
Het lichaam biedt de basis-mechanismen om de pijn te kunnen dragen. Maar het is gebleken dat iedereen zijn eigen pijnmodulerende systemen zelf nog verder kan beïnvloeden: je kunt de “pijnpoort” verder open of dicht zetten. Dit kun je doen door de factoren die de pijnpoort aansturen in de gunstige richting te sturen (emoties, stress, denkbeelden, aandacht, verwachtingen en andere prikkels).

Verandering van het pijnsysteem tijdens de zwangerschap
Het lichaam zorgt tijdens de zwangerschap zelf al voor een afzwakking van pijnsignalen (zwangerschap-geïnduceerde hypoalgesie). Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zwangeren een hogere pijndrempel hebben. Bij dezelfde pijnprikkel voelen zwangeren minder pijn dan vrouwen die niet zwanger zijn [Carvalho et al.].

Verandering van het pijnsysteem tijdens de bevalling
De pijn die een vrouw voelt tijdens de bevalling zorgt ervoor dat er pijnstillende stoffen (o.a. beta-endorfinen) gemaakt worden door het lichaam zelf. Het lichaam maakt deze stoffen pas als de pijn stress oplevert voor de barende vrouw [McLean et al., Fajardo et al.]. De hoeveelheid endorfinen stijgt continu tijdens de bevalling [Detrick et al.].

Het lichaam wordt voorbereid op de bevalling
Uit bovengenoemde onderzoeken kan geconcludeerd kan worden dat tijdens de zwangerschap en de bevalling het pijnsysteem zodanig verandert dat het lichaam voorbereid wordt om de pijn tijdens de bevalling aan te kunnen. Echter, je hebt zelf ook nog invloed op hoe je de pijn ervaart.

Hoe kun je zelf de pijn verlichten?
Het lichaam biedt de basis-mechanismen om de pijn te kunnen dragen. Maar het is gebleken dat iedereen zijn eigen pijnmodulerende systemen zelf nog verder kan beïnvloeden: je kunt de “pijnpoort” verder open of dicht zetten. Dit kun je doen door de factoren die de pijnpoort aansturen in de gunstige richting te sturen (emoties, stress, denkbeelden, aandacht, verwachtingen en andere prikkels).

Twee soorten ontspanning
Ontspannen kun je op verschillende manieren doen. Er worden globaal twee vormen van ontspanning onderscheiden: (1) passieve relaxatie en (2) actieve relaxatie. De manier van ontspannen bepaalt hoe diep de ontspannen toestand wordt. Algemeen kan gesteld worden dat bij een diepere ontspanning een groter gunstig effect wordt ervaren.

Passieve relaxatie
Passieve relaxatie is iets dat je ondergaat, maar waar je verder niets voor hoeft te doen: een warm bad nemen of naar rustige muziek luisteren.

Een warm bad
Een studie uit 2010 laat zien dat in een warm bad (hydrotherapie) de angst vermindert, maar de pijn gelijk blijft, terwijl het beta-endorfine niveau (lichaamseigen pijnstillers) tijdelijk stijgt [Benfield et al.].

Rustgevende muziek
Een studie uit 2003 laat zien dat rustgevende muziek de pijn tijdens de bevalling verlicht en het niveau van (emotioneel) discomfort verlaagt [Phumdoung and Good, 2003]. Het effect van passieve ontspanning is wel duidelijk aantoonbaar, maar is niet zo groot: het is niet de meest krachtige vorm van ontspanning.

Actieve relaxatie
Actieve relaxatie is een vorm van ontspanning waar je zelf iets voor moet doen: je concentreren, je aandacht sturen, je gedachten en gevoel sturen. Het is iets dat je pas kunt na oefening. Iedereen kan het leren, mits de juiste technieken gebruikt worden en het op de juiste manier onderwezen wordt. Bij actieve ontspanning kan een zeer diepe ontspannen toestand bereikt worden.

Actieve relaxatie versus passieve relaxatie
Aangetoond is dat actieve relaxatie beter werkt dan passieve relaxatie. Een studie uit 2005 laat zien dat actieve relaxatie bij zwangeren een groter effect heeft op het verminderen van angst en het verlagen van de harstlag dan passieve relaxatie [Teixeira et al.].

Diepe ontspanning resulteert in sterke pijnstilling
In een case-report is bestudeerd hoe iemand pijnprikkels volledig kan blokkeren door het toepassen van actieve ontspanning. Bestudering van de hersengolven met QEEG (kwantitatief electroencephalogram) liet zien dat de hersenactiviteit door de ontspanning een toestand bereikte die vergelijkbaar was met de toestand waarin iemand verkeert bij anesthesie (pijnstilling) [Peper et al.].

Bij diepe onstpanning gaat de pijnpoort (verder) dicht
Uit de wetenschappelijke literatuur wordt duidelijk dat ontspanning het gewenste effect heeft op de pijnpoort: deze gaat hierdoor (verder) dicht. Veel factoren die de pijnpoort beïnvloeden worden dan ook door ontspanning in de gunstige richting gestuurd.

Verloskundigen roepen het altijd al … ontspan je!
Het is te begrijpen dat verloskundigen altijd al zeggen: “Ontspan je tijdens een wee!”
Maar dat ontspannen moet dus meer zijn dan een warm bad of rustige muziek voor een optimaal gunstig effect op het discomfort van een bevalling.

Wetenschappelijke referenties
Benfield RD, Hortobágyi T, Tanner CJ, Swanson M, Heitkemper MM, Newton ER. “The effects of hydrotherapy on anxiety, pain, neuroendocrine responses, and contraction dynamics during labor” Biological Research for Nursing, vol. 12(1): p. 28-36, 2010.

Carvalho, B., Angst, M.S., Fuller, A.J., Lin, E., Mathusamy, A.D. and Riley E.T., “Experimental Heat Pain for Detecting Pregnancy-Induced Analgesia in Humans”, Anesthesia & Analgesia, vol. 103 (5), p. 1283-1287, 2006.

DePunzio et al., “The relationship between maternal relaxation and plasma beta-endorphin levels during parturition”, Journal of Psychosomatic Obstetrics and Gynecology, vol. 15(4). p. 205-210, 1994.

Detrick JM, Pearson JW, Frederickson RC. “Endorphins and parturition”, Obstetrics & Gynecology, vol. 65(5), p. 647-51, 1985.

Fajardo MC, Florido J, Villaverde C, Oltras CM, González-Ramirez AR, González-Gómez F. “Plasma levels of beta-endorphin and ACTH during labor and immediate puerperium”, European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, vol. 55, p. 105-108, 1994.

McLean M, Thompson D, Zhang HP, Brinsmead M, Smith R. “Corticotrophin-releasing hormone and beta-endorphin in labour”, European Journal of Endocrinology, vol. 131(2), p. 167-172, 1994.

Melzack and Wall, “Pain Mechanisms: A New Theory,” Science, vol. 150, p. 171–179, 1965.

Peper E, Wilson VE, Gunkelman J, Kawakami M, Sata M, Barton W, Johnston J. “Tongue piercing by a Yogi: QEEG observations”, Applied Psychophysiology and Biofeedback, vol 31(4), 331-8, 2006.

Phumdoung S and Good M. “Music reduces sensation and distress of labor pain”, Pain Management Nursing, vol. 4, p. 54-61, 2003.

Teixeira J, Martin D, Prendiville O and Glover V, “The effects of acute relaxation on indices of anxiety during pregnancy”, Journal of Psychosomatic Obstetrics and Gynaecology, vol 26 (4), p. 271-276, 2005.